Macro-economie

Nick Kounis

Hoofd Financial Markets Research

Vijf redenen waarom het herstel tijd zal vergen

4 juni 2020 - Nu de beperkingen van de economische activiteit geleidelijk worden opgeheven, hangt er optimisme in de lucht. Wij verwachten niet dat de economie snel een aanhoudend, sterk herstel zal laten zien. Een opleving van de activiteit rond het midden van dit jaar zal hoogstwaarschijnlijk gevolgd worden door hernieuwde economische zwakte. Wij geven vijf redenen om te verwachten dat het herstel tijd zal vergen.

 

Heropening economie zal geleidelijk zijn

Ten eerste, overheden zijn begonnen met het opheffen van beperkingen en hebben tijdschema’s opgesteld voor het verdere verloop daarvan. Dit zal een stapsgewijs proces zijn. Kijkend naar waar we nu staan: de meeste landen lijken te zijn overgegaan van een strenge lockdown naar een wat vriendelijkere lockdown. Dat is nog altijd wat anders dan helemaal geen lockdown. Kijkend naar de verschillende overheidsplannen zal de exit-strategie in de meeste gevallen geleidelijk plaatsvinden.

Bovendien zullen de lockdowns waarschijnlijk een langdurige nasleep hebben. Sommige activiteiten keren voorlopig niet terug naar de capaciteitsniveaus van voor de corona-uitbraak. Dit komt doordat maatregelen op het vlak van ‘social distancing’ waarschijnlijk nog een aantal maanden zullen voortduren. Ten slotte zullen sommige economische activiteiten langer opgeschort of sterk beperkt blijven. Hierbij kan gedacht worden aan grote evenementen en buitenlandse reizen. Als gevolg hiervan zal de economische vraag die voortkomt uit toerisme voorlopig lager blijven dan we gewend waren.

Met horten en stoten

Ten tweede moeten we er serieus rekening mee houden dat het exit-proces niet soepel verloopt. De grote vraag is namelijk hoe het virus zich gaat gedragen naarmate de lockdown-beperkingen worden opgeheven. Als de besmettingscijfers te hard stijgen, kan dat leiden tot een pauze in het proces van opheffing van de beperkingen of zelfs tot herinvoering van bepaalde maatregelen. De risico’s lijken het grootst in landen en regio’s waar politici op de medische feiten vooruitlopen. Hoewel de cijfers over het virus daar nog geen opheffing van de lockdown rechtvaardigen wordt aan de politieke druk toegegeven om de economie te heropenen. Dit lijkt onder meer in een aantal Amerikaanse staten het geval te zijn. Het scenario van een pauze en herinvoering van beperkingen vanwege een tweede golf zou niet alleen de economische activiteit rechtstreeks beperken. Ook zou de bevolking hierdoor gaan vrezen voor de eigen veiligheid, wat zou leiden tot voorzichtiger consumptiegedrag.

Geen ideale oplossing op korte termijn

In de derde plaats is er op korte termijn geen ideale oplossing in de bestrijding van het coronavirus. Een vaccin lijkt op z’n vroegst pas volgend jaar op enige schaal beschikbaar te zijn. Medio februari liet de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) weten dat een vaccin misschien pas na 18 maanden beschikbaar is voor het publiek. Meerdere onderzoeksgroepen hebben potentiële vaccins ontwikkeld. Dit is echter nog maar het begin van het proces. Tests moeten aantonen dat het vaccin veilig en effectief is, het moet in grote aantallen worden geproduceerd en vervolgens moeten de vaccinaties daadwerkelijk worden uitgevoerd. De strategie die veel overheden hanteren zolang er geen vaccin beschikbaar is, is ‘testen en traceren’. Hoewel veel overheden het testen de afgelopen weken hebben opgevoerd, is zelfs in de landen die daarin vooroplopen slechts een klein deel van de bevolking getest. Op het gebied van contacttracering worden nog steeds mobiele technologische toepassingen ontwikkeld om grootschalige tracering mogelijk te maken. Denk hierbij bijvoorbeeld aan apps. Het ontbreken van een ideale oplossing, bijvoorbeeld in de vorm van een vaccin, dan wel het onvermogen om het virus voldoende de kop in te drukken, kan ertoe leiden dat consumenten voor langere tijd terughoudend zullen zijn in hun bestedingen.

Chinese consument blijft voorzichtig

De ervaringen van China na de lockdown wijzen ook op een langzaam herstel van de dienstensector, waarbij de consument voorzichtig blijft. Het herstel in de industrie- en bouwsector verliep relatief snel, maar de dienstensector opereert nog steeds duidelijk onder het niveau van vóór de coronacrisis. Dit geldt met name voor dienstverlening die gelinkt is aan de consument. Deze situatie weerspiegelt dat de binnenlandse vraag nog moet herstellen (hoewel er voorzichtige tekenen van stabilisatie zijn). Dit is ten dele het gevolg van gedragsveranderingen en van ‘social distancing’.

Tweede-ronde-effecten niet meteen merkbaar

De laatste reden om een langzaam herstel te verwachten is dat de tweede-ronde-effecten van de eerste economische schok zullen blijven wegen op de economie. Er gaat namelijk tijd overheen voordat deze tweede-ronde-effecten (denk aan bedrijfsfaillissementen, werkloosheid) merkbaar worden in de economie.

Wij verwachten dat de werkloosheid in de VS een piek zal bereiken van ongeveer 18%. Vervolgens zal de werkloosheid weer afnemen, omdat degenen die tijdelijk werden ontslagen weer aan het werk gaan. Toch zal het werkloosheidspeil aan het einde van dit jaar waarschijnlijk nog rond de 10% liggen, vergeleken met 3,5% in februari van dit jaar. In de eurozone nemen verschuivingen op de arbeidsmarkt meer tijd in beslag. Wij verwachten dat de werkloosheid in de eurozone zal blijven stijgen, om eind volgend jaar een niveau te bereiken van boven de 10% (versus 7,3% in februari 2020). Door de moeilijke situatie op de arbeidsmarkt zullen de consumentenbestedingen waarschijnlijk onder druk komen te staan. Consumenten zullen uit voorzorg meer gaan sparen en het totale besteedbare inkomen zal dalen.

Ondertussen blijven de financiële condities aanzienlijk krapper dan vóór de coronacrisis. De verkrapping van de financiële condities is deels ongedaan gemaakt door het agressieve monetaire verruimingsbeleid (steunpakketten) van centrale banken. Maar niet helemaal. Overheden hebben op hun beurt gekozen voor agressieve begrotingsstimulering. Maar ook die maatregelen staan nog niet in verhouding tot de omvang van de economische schok.

Het bedrijfsleven staat onder extreme druk. Voor obligaties waarvan de kredietwaardigheid als ‘speculatief’ is beoordeeld (een risicovoller segment van de bedrijfsobligatiemarkt) verwacht ratingbureau Moody's dat de wereldwijde wanbetalingsgraad een niveau van 11,3% zal bereiken, versus 4,4% nu. De piek bedroeg ongeveer 14% tijdens de wereldwijde financiële crisis. Deze toename weerspiegelt de enorme daling van bedrijfswinsten en de verslechterde schuldpositie van ondernemingen naarmate het coronavirus harder om zich heen greep. Als gevolg daarvan verwachten wij dat het bedrijfsleven zal bezuinigen op de loonkosten en minder investeringen zal doen.

Veel fabrieken hebben hun deuren moeten sluiten gedurende de lockdown. Dit heeft geleid tot aanzienlijke verstoringen in de toeleveringsketen. Het zal enige tijd duren voordat die verstoringen zijn opgelost. Normaal gesproken nemen levertijden van leveranciers toe als de productiesector het goed doet en op volle capaciteit werkt. Momenteel is het beeld heel anders: de levertijden van leveranciers zijn tot recordhoogte gestegen, terwijl de productiesector zich in een diepe recessie bevindt. We zien dit als een teken dat de toeleveringsketen ernstig ontwricht is.

Tweede-ronde-effecten worden ook in de hand gewerkt doordat de huidige economische schok over de gehele linie voelbaar is. Elke economie worstelt met zwakke vraag; dat slaat ook weer over op andere economieën, zodat de economische neergang versterkt wordt. Hierdoor zal de wereldhandel sterker krimpen dan tijdens de wereldwijde financiële crisis het geval was.

Nick Kounis - Hoofd Financial Markets Research